काठमाडौं । वास्तवमा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष दिवस छ र त्यो नोभेम्बर १९ मा मनाईन्छ ।

सन् १९९० बाट यो दिवस सुरु भएपनि संयुक्त राष्ट्रसङ्घले यसलाई मान्यता दिएको छैन। यूकेलगायत विश्वभरिका ८० देशका मानिसले यो दिवस मनाउँछन्।

यो दिवसमा समाजमा योगदान दिएका पुरुषको कार्यको चर्चा गर्ने र पुरुषको कल्याणका लागि चेतना जगाउने काम गरिन्छ।

महिला र पुरुष दिवसमा फरक के छ भने, यो महिला दिवसभन्दा लोकप्रिय छैन । हरेक वर्ष १९ नोभेम्बरमा मनाउने पुरुष दिवसको आसय प्रत्येक वर्ष फरक राखेर मनाइन्छ । 

विश्वभरी नै पुरुषको वर्चश्व कायम रहेको मानिन्छ । यसका अलावा पुरुष पनि पीडित हुन्छन् । पुरुषका पनि केही यस्ता समस्या छन् । जो लामो समयमसम्म जुधिरहनुपर्छ । त्यसैले यी झमेला र पीडातर्फ सबैको ध्यान केन्द्रित गर्न पुरुष दिवस मनाउन जरुरी मानिएको हो ।

एक तथ्यांक अनुसार विश्वमा ७६ प्रतिशत पुरुषले आत्महत्या गर्ने गरेका छन् । यस्तै ८२ प्रतिशत घरबारबिहीन व्यक्ति पुरुष नै छन् । उक्त तथ्यांक अनुसार ४० प्रतिशत पुरुष घरेलु हिंसाबाट पनि पीडित छन् । त्यसैले महिला हिंसाकाजस्तै पुरुषका समस्या उजागर गर्नका लागि महिला दिवससँगै विश्वमा पुरुष दिवस पनि मनाउन सुरु गरिएको हो ।

यद्यपि विश्वमा महिला दिवस जोडतोडका साथ मनाइन्छ । पुरुष दिवसका बारेमा अँझै पनि समाजमा खासै महत्व देखिँदैन । हाम्रो समाजमा महिला मात्रै हिंसामा पर्ने वा पीडित हुन्छन् भन्ने मान्यता छ । पुरुषले आफूलाई कमजोर देखाएमा समाजमा इज्जत जाने त्रासका कारण पनि पुरुषहरु पीडा लुकाउने गर्छन् ।

कतिपय अवस्थामा त समाजबाटै बहिस्कृत हुनुपर्ने अवस्था पनि आउँछ । त्यसैले जबरजस्ती भए पनि पुरुषले आफूलाई समाजमा बलियो देखाउने प्रयत्न गर्छन् । पछिल्लो केही समययता सामाजिक सञ्चालमा भने आ–आफ्नो तरिकाले पुरुष दिवस मनाउनेतर्फ पनि जोड दिन थालिएको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस

सन् १९०८ मा १५ हजार महिलाले न्यूयोर्क सिटीमा काम गर्ने समय थोरै हुनुपर्ने, राम्रो ज्याला दिनुपर्ने र मतदानको अधिकार हुनुपर्ने मागसहित र्‍याली गरेसँगै यसको बीजारोपण भएको थियो। त्यसकै एक वर्षपछि अमेरिकाको समाजवादी पार्टीले पहिलो राष्ट्रिय महिला दिवस घोषणा गरेको थियो। 

यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय दिवस बनाउनुपर्ने उपाय क्लारा जेट्किनको थियो। उनले सन् १९१० मा कोपनहेगनमा भएको कामकाजी महिलाको अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनका क्रममा यो उपाय सुझाएकी हुन्। त्यहाँ १७ देशका १०० महिला सहभागी थिए र उनीहरू सबैले उनको सुझावमा सहमति जनाए।

पहिलो पटक सन् १९११ मा अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस अस्ट्रिया, जर्मनी, डेनमार्क र स्विटजरल्यान्डामा मनाइयो। त्यसको १०० वर्ष सन् २०११ मा मनाइयो, त्यसैले यो वर्ष हामी ११० औँ अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस मनाउँदैछौँ।

तर संयुक्त राष्ट्रसङ्घले सन् १९७५ मा यो दिवस मनाउन थालेपछि यसले आधिकारिक मान्यता पायो। सन् १९९६ मा राष्ट्रसङ्घले "विगत मनाउँदै, भविष्यबारे योजना गर्दै" भन्ने विषयलाई आत्मसात् गर्‍यो।

अहिले अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस महिलाहरू समाज, राजनीति र आर्थिक क्षेत्रमा कहाँ आइपुगे भन्ने मनाउने दिन बनेको छ। तर यो दिनको राजनीतिक धरातल भने निरन्तरको असमानताबारे चेतना जगाउनका लागि आन्दोलन र प्रदर्शन आयोजना गर्ने भन्ने हो।

सन् १९७७ मा नै संयुक्त राष्ट्र संघले नारि दिवस मनाउने सबै राष्ट्रका प्रतिनिधिहरुलाई बोलाएर, आठ मार्चकै दिन प्रत्येक बर्ष अन्तराष्ट्रिय नारी दिवस मनाउने निर्णय गर्दै अधिकारिक रुपमा घोषणा गरे पश्चात बिश्वब्यापी रुपमा आठ मार्चलाइ नारि दिवशको रुपमा मनाउदै आइएको छ l 

नारी दिवस कुनै खुशियालिको उत्सव नभएर सदियौं देखि जाति बर्ग, सामाजको,धर्म तथा संस्कार, नारिमाथि हुदै आइरहेको बिभिन्न खालको अन्याय, अत्याचार, शोषण, दमन,हिंसा जस्ता  लैगिक बिभेद र अमानवीय व्यवहारहरु बिरुद्धको आवाजहो । महिला सशक्तिकरणको अभियानलाई बिश्वब्यापी रुपमा बुलन्ध पार्दै, महान संकल्प र अठोटको साथजारि राखिने  यात्रा हो । नतिजा स्वरूप लैगिक, सामाजिक,शैक्षिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक,आर्थिक जस्ता बिबिध क्षेत्रहरुमा भएको शोषण,दमन र विभेदमा विश्वब्यापीरुपमा उल्लेखनीय परिवर्तन आइरहेको देख्न सकिन्छ ।

नेपालको सन्दर्भमा समयको परिबर्तनशिलता र नेपाली जनताको माग सँगै देश संघ, प्रदेश र स्थानीय हुदै तिन तहमा विभाजन भएको छ । नेपालको संबिधान दक्षिण एसियाकै उत्कृष्ट महिला मैत्री मानिन्छ जसले मौलिक हकको धारा ३८ मा महिलाको हक सुनिश्चित गरेको छ भने कानूनले नै महिलालाई ३३% आरक्षणको व्यवस्था गरको छ l  संघीय समाबेशी लोकत्रान्त्रिक व्यबस्थाको क्रममा विभिन्न बर्ग, क्षेत्र र समुदायका जनताले आ आफ्नो हक अधिकार सु निश्चित गर्नको लागि हरेक तह र तप्कावाट भरपुर कोशिस गरिरहेको बर्तमान परिपेक्षमा नारीलाई राज्यले पुरुषहरु सरह समान  हक अधिकार सुनिश्चित गर्नु पर्ने टडकारो आवश्यकता हो । बिबेकशील  र जागरुक नारीहरुको दरिलो पाइलाको झड्काले राज्यलाइ लैंगिक समानता र महिलाहरुको हक  अधिकारको बिषयमा प्रत्येक क्षण झस्काई रहेको छ l (उल्लेखित तथ्यांकहरू बिबिसी लगायत नेपाल र नेपालबाहिरका विभिन्न वेबसाईटबाट लिईएको हो)