काठमाडौँ । बागमती प्रदेशको आर्थिक वृद्धिदर चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ५.४ प्रतिशत रहने प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकको आर्थिक अनुसन्धान विभागले सार्वजनिक गरेको ‘बागमती प्रदेशको आर्थिक गतिविधि अध्ययन वार्षिक प्रतिवेदन’ अनुसार अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा प्रदेशको आर्थिक वृद्धिदर ५.२९ प्रतिशत रहेको थियो ।

राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयको प्रारम्भिक अनुमानअनुसार चालु आर्थिक वर्षमा नेपालको समग्र आर्थिक वृद्धिदर भने ३.८५ प्रतिशत रहनेछ । अघिल्लो आर्थिक वर्षको आर्थिक वृद्धिदर ४.४३ प्रतिशत रहेको संशोधित अनुमान छ । यसले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको तुलनामा बागमती प्रदेशको आर्थिक वृद्धिदर उच्च रहने देखाएको छ ।

प्रतिवेदनअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बागमती प्रदेशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा कृषि क्षेत्रको योगदान ११.२३ प्रतिशत, उद्योगको १२.२४ प्रतिशत र सेवा क्षेत्रको ७६.५३ प्रतिशत रहने अनुमान छ । यसले प्रदेशको अर्थतन्त्रमा सेवा क्षेत्रको प्रमुख भूमिका रहेको देखाउछ ।

कृषि उत्पादनमा गिरावट

प्रतिवेदनले बागमती प्रदेशको कृषि क्षेत्रमा मिश्रित अवस्था देखाएको छ । आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा खाद्यान्न तथा अन्य बालीले ढाकेको क्षेत्रफल अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा १.४ प्रतिशतले घटेको छ । समग्र बाली उत्पादनमा पनि ७.८ प्रतिशतले गिरावट आएको छ ।

यद्यपि, प्रमुख खाद्यान्न बालीमध्ये धानको उत्पादन ०.४ प्रतिशत, मकैको ०.३ प्रतिशत, गहुँको २.५ प्रतिशत, कोदोको ०.३ प्रतिशत, जौको १३.६ प्रतिशत र फापरको २.५ प्रतिशतले बढेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । तरकारी तथा बागवानी उत्पादन २.८ प्रतिशतले बढेको छ ।पशुपन्छीजन्य उत्पादनतर्फ दूध उत्पादन ०.७ प्रतिशत र मासु उत्पादन ३.१ प्रतिशतले बढेको छ । तर अण्डा उत्पादन भने ८.३ प्रतिशतले घटेको छ । समीक्षा अवधिमा प्रदेशका बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट कृषि क्षेत्रमा ३.३ प्रतिशत कर्जा प्रवाह भएको छ ।

कृषि उत्पादनको समग्र परिमाण घट्नुले खेतीयोग्य क्षेत्रको उपयोग, उत्पादन क्षमता र कृषि क्षेत्रको दिगोपनामा चुनौती रहेको संकेत गर्छ । धान, मकै र गहुँजस्ता प्रमुख बालीमा सामान्य वृद्धि देखिए पनि समग्र उत्पादनमा आएको गिरावटले कृषि क्षेत्रको अवस्था एकरूप नरहेको देखाएको छ ।

उद्योगको क्षमता उपयोग बढ्यो

औद्योगिक क्षेत्रमा भने उत्पादन क्षमता उपयोगमा सुधार आएको छ । प्रतिवेदनमा समेटिएका उद्योगहरूको औसत क्षमता उपयोग आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ४१.०८ प्रतिशत पुगेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो उपयोग ३७.४९ प्रतिशत थियो । यसले उद्योगहरूले अघिल्लो वर्षको तुलनामा उपलब्ध उत्पादन क्षमताको बढी उपयोग गरेको देखाउँछ । तर औसत क्षमता उपयोग अझै ५० प्रतिशतभन्दा कम रहेकाले उद्योगहरूको पूर्ण क्षमतामा उत्पादन सञ्चालन हुन नसकेको प्रतिवेदनका तथ्याङ्कले देखाउँछन् ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले बागमती प्रदेशमा प्रवाह गरेको कुल कर्जामध्ये औद्योगिक कर्जाको हिस्सा ३६.८१ प्रतिशत रहेको छ । प्रदेशमा औद्योगिक गतिविधि र कर्जा प्रवाहको महत्त्वपूर्ण हिस्सा रहे पनि उद्योगको उत्पादन क्षमता अझ प्रभावकारी रूपमा उपयोग गर्ने सम्भावना देखिन्छ ।

होटलको औसत क्षमता उपयोग ४७.९ प्रतिशत

सेवा क्षेत्रअन्तर्गत अध्ययनका लागि छनोट गरिएका होटलहरूको औसत क्षमता उपयोग ४७.९ प्रतिशत रहेको छ । प्रतिवेदनअनुसार २०८२ कात्तिकदेखि होटलहरूको क्षमता उपयोगमा क्रमिक सुधार देखिएको छ । यस अवधिमा घरजग्गा रजिस्ट्रेसनको सङ्ख्या ९.६ प्रतिशतले बढेको भए पनि रजिस्ट्रेसनबाट प्राप्त राजस्व भने १६.८ प्रतिशतले घटेको छ । कारोबारको सङ्ख्या बढ्दा पनि राजस्व घटेको तथ्यले घरजग्गा क्षेत्रबाट प्राप्त सरकारी आम्दानीमा कमी आएको देखाउँछ ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थामा रहेको कुल निक्षेप २०८२ असार मसान्तको तुलनामा २०८३ असार मसान्तमा ९.७९ प्रतिशतले बढेको छ । सोही अवधिमा कर्जा प्रवाह ९.०७ प्रतिशतले बढेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । यसले प्रदेशको वित्तीय क्षेत्रमा निक्षेप र कर्जा दुवै विस्तार भएको देखाउँछ । यातायात क्षेत्रमा सवारीसाधन दर्ताको सङ्ख्या समीक्षा वर्षमा २० प्रतिशतले बढेको छ ।

सडक र पुल निर्माणमा प्रगति

पूर्वाधारतर्फ आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बागमती प्रदेशमा ४९.५८ किलोमिटर नयाँ सडक निर्माण भएको छ । यस अवधिमा ग्राभेल सडक १४३.६९ किलोमिटर र कालोपत्रे सडक ११७.९२ किलोमिटर स्तरोन्नति गरिएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । त्यसैगरी, समीक्षा वर्षमा ४४ वटा सडक पुल र ६ वटा झोलुङ्गे पुल निर्माण भएका छन् । सडक निर्माण तथा स्तरोन्नति र पुल निर्माणले प्रदेशको यातायात पूर्वाधार विस्तारमा प्रगति भएको देखाउँछ ।

वैदेशिक रोजगारीमा जानेको सङ्ख्या एक लाख २९ हजारभन्दा बढी

प्रतिवेदनअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बागमती प्रदेशबाट एक लाख २९ हजार ६५१ जना वैदेशिक रोजगारीमा गएका छन् । यो देशभरको कुल श्रम स्वीकृतिको १६.३७ प्रतिशत हो । यसै अवधिमा राष्ट्रिय रोजगार प्रवर्द्धन कार्यक्रमअन्तर्गत बागमती प्रदेशमा चार हजार ३४८ जनाले रोजगारी प्राप्त गरेका छन् । यी तथ्याङ्कले प्रदेशमा वैदेशिक रोजगारीको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको देखाउँछन् ।

प्रदेश सरकारको बजेट खर्च ६८.१८ प्रतिशत

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बागमती प्रदेश सरकारले कुल ६७ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको थियो । त्यसको ६८.१८ प्रतिशत अर्थात् करिब ४६ अर्ब रुपैयाँ खर्च भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । २०८३ असार मसान्तसम्म प्रदेश सरकारले ३० अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ राजस्व सङ्कलन गरेको छ । बजेट विनियोजनको तुलनामा खर्चको अनुपात ६८.१८ प्रतिशत रहँदा विनियोजित बजेटको करिब एक तिहाइ खर्च हुन बाँकी रहेको देखिन्छ ।