काठमाडौँ । फेसबुक, इन्स्टाग्राम र ह्वाट्सएपको मातृ कम्पनी मेटाविरुद्ध कर्मचारी हटाउने निर्णयमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रयोग गरेको आरोप लगाउँदै २६ जना कर्मचारीले अमेरिकाको क्यालिफोर्नियास्थित सङ्घीय अदालतमा मुद्दा दायर गरेका छन् ।

उनीहरूले कम्पनीले यस वर्षको सुरुआतमा करिब आठ हजार कर्मचारी कटौती गर्दा व्यवस्थापकको मूल्याङ्कनभन्दा एआई प्रणालीको विश्लेषणलाई आधार बनाएको दाबी गरेका छन्।

७१ पृष्ठ लामो उजुरीमा कर्मचारीको कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन, कम्प्युटरको प्रयोग, कुञ्जी थिचाइ, माउसको गतिविधि तथा अन्य उत्पादनसम्बन्धी तथ्याङ्कका आधारमा एआईले अंक निर्धारण गरेको र त्यसैका आधारमा कसलाई हटाउने भन्ने निर्णय गरिएको उल्लेख छ।

उजुरीमा स्वास्थ्य उपचार, मातृत्व तथा पारिवारिक बिदामा रहेका कर्मचारीहरूको कामसम्बन्धी गतिविधि स्वाभाविक रूपमा कम हुने भएकाले एआईले उनीहरूलाई कम अंक दिएको र त्यसकै कारण उनीहरू कर्मचारी कटौतीको सूचीमा परेको दाबी गरिएको छ ।

मुद्दामा समावेश उदाहरणअनुसार एक महिला वैज्ञानिकलाई स्वीकृत गर्भावस्था बिदामा रहेका बेला, बच्चा जन्मिन दुई दिनअघि नै जागिरबाट हटाइएको सूचना दिइएको थियो। यस्तै, एक इन्जिनियरले चोटका कारण बिदा लिएपछि आफ्नो कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन घटाइएको आरोप लगाएका छन् भने अर्का एक व्यवस्थापकले स्वास्थ्य बिदा सुरु भएको १६ दिनमै जागिर गुमाएको दाबी गरेका छन् ।

मेटाले भने सबै आरोप अस्वीकार गरेको छ। कम्पनीका प्रवक्ताले उजुरीमा गरिएका दाबी तथ्यसँग मेल नखाने बताएका छन् । कम्पनीले कर्मचारी व्यवस्थापन र जागिरसम्बन्धी सबै निर्णय मानिसहरूले नै गरेको र कृत्रिम बुद्धिमत्ताले नभएको बताएको छ ।

उजुरीमा मेटाले कर्मचारीको स्पष्ट सहमति नलिई निगरानी प्रणाली लागू गरेको आरोप पनि लगाइएको छ। उक्त प्रणालीमार्फत कम्पनीका उपकरण प्रयोग गर्ने कर्मचारीहरूको कुञ्जी थिचाइ, माउसको गतिविधि, इन्टरनेट प्रयोगको विवरण, सन्देश, विद्युतीय पत्राचार तथा स्थानसम्बन्धी विवरण सङ्कलन गरिएको दाबी गरिएको छ ।

उजुरीकर्ताहरूका अनुसार यसबारे जानकारी कम्पनीको एउटा सामान्य आन्तरिक सूचनामार्फत मात्र दिइएको थियो। सुरुमै कर्मचारीलाई सहमति दिने वा प्रणालीबाट बाहिर रहने कुनै विकल्प उपलब्ध नगराइएको पनि उनीहरूको आरोप छ ।

यो मुद्दाले कार्यस्थलमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताको प्रयोग, व्यक्तिगत गोपनीयता, पारदर्शिता तथा कर्मचारी अधिकारबारे नयाँ बहस सुरु गराएको छ ।