काठमाडौँ । रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीबाट जलविद्युत् आयोजनामा ठूलो क्षति भएपछि ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयले विकास आयोजनाको सुरक्षा सुदृढ बनाउन ६ बुँदे नयाँ सुरक्षा अवधारणा अघि सारेको छ ।

ऊर्जामन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठका अनुसार विभिन्न विकास आयोजनाको निर्माण, सुरक्षा र व्यवस्थापनलाई थप प्रभावकारी बनाउँदै सम्भावित जोखिम न्यूनीकरण तथा कामदारको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न नयाँ नीतिगत व्यवस्था अघि सारिएको हो ।

मन्त्रालयका प्रवक्ता मोहनकुमार शाक्यका अनुसार तयार गरिएको सुरक्षा अवधारणामा आयोजनाको संरचनागत बिमालाई अनिवार्य बनाउनेदेखि सुरुङमार्गको पुनर्संरचनासम्मका विषय समेटिएका छन् । नयाँ अवधारणाअनुसार प्रत्येक आयोजनाले अनिवार्य रूपमा हल तथा संरचनागत बिमा गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिनेछ। यसले विपद् वा अन्य कारणबाट आयोजनाको संरचनामा क्षति पुगेमा आर्थिक जोखिम न्यूनीकरण गर्न सहयोग पुग्ने मन्त्रालयको अपेक्षा छ ।

त्यस्तै, ‘एक आयोजना, एक सुरक्षा अधिकारी’ को व्यवस्था गरिने भएको छ। आयोजनास्थलमा सुरक्षा मापदण्डको प्रभावकारी कार्यान्वयन, नियमित निगरानी तथा जोखिम व्यवस्थापनका लागि प्रत्येक आयोजनामा जिम्मेवार सुरक्षा अधिकारी रहने अवधारणा अघि सारिएको हो ।

आयोजनामा उद्धार तालिमलाई पनि अनिवार्य गरिनेछ। आपत्कालीन अवस्था वा प्राकृतिक विपद्का बेला कामदार तथा अन्य व्यक्तिलाई तत्काल सुरक्षित स्थानमा लैजान र मानवीय क्षति रोक्न आयोजनास्थलमा नियमित उद्धार तालिम सञ्चालन गरिनेछ । सम्भावित संकट, दुर्घटना तथा प्राकृतिक प्रकोपको सामना गर्न प्रत्येक आयोजनाले स्पष्ट आकस्मिक योजना तयार गरी कार्यान्वयन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिनेछ । आकस्मिक अवस्थामा कसरी उद्धार गर्ने, सुरक्षित स्थानमा कसरी स्थानान्तरण गर्ने र आवश्यक स्रोतसाधन कसरी परिचालन गर्ने भन्ने विषय योजनामा समेटिनेछ ।

त्यस्तै, जलविद्युत् आयोजनाका विद्युत् गृहमा कम्तीमा ३० दिनसम्म पुग्ने खाद्यान्न तथा अत्यावश्यक सामग्री भण्डारण गर्न न्यूनतम आवश्यकता सूची तयार गरी लागू गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ । विपद्का कारण बाह्य आपूर्ति अवरुद्ध भए पनि आयोजना सञ्चालन तथा त्यहाँ रहेका कामदारको आधारभूत आवश्यकता धान्न सकियोस् भन्ने उद्देश्यले यस्तो व्यवस्था गर्न लागिएको हो ।

मन्त्रालयले सुरुङमार्गको सुरक्षा र स्थायित्वलाई पनि प्राथमिकतामा राखेको छ । हाल सञ्चालन तथा निर्माणमा रहेका सुरुङहरूको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै सुरुङको पुनर्संरचना गर्ने विषयमा गम्भीर छलफल तथा परामर्श अघि बढाइएको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

मन्त्रालयका अनुसार यी सुरक्षा मापदण्ड लागू भएपछि विकास आयोजनाका भौतिक संरचना तथा सम्पत्तिको सुरक्षा बलियो हुनुका साथै श्रमिकको सुरक्षा पनि थप सुनिश्चित हुनेछ । साथै, बाढी, पहिरो तथा अन्य प्राकृतिक विपद् वा आकस्मिक अवस्थाको सामना गर्न आयोजनाहरूलाई थप सक्षम बनाउने अपेक्षा गरिएको छ ।