काठमाडौँ । जारी फिफा विश्वकप फुटबल अहिले निर्णायक चरणमा पुगेको छ । प्रतियोगिताको क्वार्टरफाइनलमा आठ टोलीले स्थान बनाइसकेका छन् । तर यसपटक सबैभन्दा बढी चर्चा कुनै टोलीको प्रदर्शनको होइन, अर्जेन्टिना र फिफालाई लिएर भइरहेको छ । अन्तिम १६ को खेलमा अर्जेन्टिनाले इजिप्टविरुद्ध २-० ले पछाडि परेको अवस्था उल्टाउँदै अन्तिम ११ मिनेटमा लगातार तीन गोल गर्दै ३-२ को ऐतिहासिक जित निकालेपछि विवाद सुरु भएको हो ।

खेल सकिएलगत्तै इजिप्ट फुटबल संघले फिफासमक्ष औपचारिक उजुरी दर्ता गरेको छ । इजिप्टका मुख्य प्रशिक्षक होसाम हसनले रेफ्री र भिडियो सहायक रेफ्री (भिएआर) को निर्णयमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएका छन् । त्यसपछि सामाजिक सञ्जालमा पनि फिफाले अर्जेन्टिनालाई विशेष सुविधा दिएको हो कि भन्ने बहस तीव्र बनेको छ । यद्यपि अहिलेसम्म त्यस्ता आरोप पुष्टि गर्ने कुनै ठोस वा आधिकारिक प्रमाण भने सार्वजनिक भएको छैन । त्यसका बाबजुद प्रतियोगिताका विभिन्न निर्णय र तथ्यांकले यो बहसलाई थप चर्काएको छ ।

इजिप्ट किन आक्रोशित भयो ?

इजिप्टका लागि अर्जेन्टिनाविरुद्धको खेल ऐतिहासिक बन्ने अवस्थामा थियो । टोली ७९औँ मिनेटसम्म २-० ले अगाडि थियो र पहिलो पटक विश्वकपको क्वार्टरफाइनल पुग्ने संघारमा पुगेको थियो । तर खेलको सबैभन्दा ठूलो मोड मुस्तफा जिकोले गरेको गोल भिएआर समीक्षा पछि रद्द गरिएसँगै आयो ।

मुख्य रेफ्री फ्राँस्वा लेटेक्सिएले गोल बन्नुअघि मरावान अतियाले अर्जेन्टिनाका लिसान्द्रो मार्टिनेजमाथि फाउल गरेको निष्कर्ष निकाल्दै गोल अस्वीकार गरेका थिए । त्यसपछि अर्जेन्टिनाले लगातार तीन गोल गर्दै खेल आफ्नो पक्षमा पार्यो ।

इजिप्टको भिएआरले आवश्यकभन्दा धेरै अघिको घटनासम्म फर्केर समीक्षा गर्‍यो, तर अर्जेन्टिनाको पक्षमा भएका समान प्रकृतिका घटनामा त्यस्तो मापदण्ड नअपनाएको आरोप लगाएको छ । खेलपछि प्रशिक्षक होसाम हसनले आफ्नो टोलीमाथि अन्याय भएको दाबी गर्दै विश्व च्याम्पियनलाई प्रतियोगितामा कायम राख्ने उद्देश्यले निर्णय गरिएको हुन सक्ने टिप्पणी गरेका थिए ।

यद्यपि फुटबल विश्लेषकहरू भने यो निर्णय विवादित भए पनि त्यसलाई कुनै योजनाबद्ध षड्यन्त्रको प्रमाण भन्न नमिल्ने बताउछन् । उनीहरूका अनुसार जिकोको गोल रद्द भएपछि पनि इजिप्टले दोस्रो गोल गरेको थियो । त्यसैले त्यो गोल मानिएको भए खेलको नतिजा निश्चित रूपमा फरक हुन्थ्यो भन्न सकिँदैन ।

मेसीलाई रातो कार्ड नदिएको विवाद

प्रतियोगिताको सुरुआती चरणदेखि नै लियोनेल मेसीसँग सम्बन्धित केही निर्णय पनि चर्चामा छन् । अल्जेरियाका कप्तान ऐसा मान्डीमाथि मेसीले गरेको चुनौतीमा धेरै पूर्व रेफ्री र विश्लेषकले रातो कार्ड दिन सकिने बताएका थिए । पछि अमेरिकाका फोलारिन बालोगुनले लगभग उस्तै प्रकारको चुनौतीका लागि रातो कार्ड पाएपछि सामाजिक सञ्जालमा तुलना सुरु भयो । यदि मेसीलाई पनि रातो कार्ड दिइएको भए उनी अर्को खेल खेल्न पाउने थिएनन् । त्यसैले धेरै समर्थकले मेसीलाई विशेष व्यवहार गरिएको आरोप लगाएका छन् । तर फिफाले त्यस घटनामा कुनै थप कारबाही आवश्यक नरहेको निष्कर्ष निकालेको थियो ।

अर्जेन्टिनाले कम पहेँलो कार्ड पाएको तथ्यांक

अनुशासनसम्बन्धी तथ्यांकले पनि विवादलाई बल दिएको छ । क्वार्टरफाइनलअघि सम्म अर्जेन्टिनाले ५९ फाउल गरेको भए पनि केवल तीन पहेँलो कार्ड पाएको छ । अर्थात् अर्जेन्टिनाले औसत १९.७ फाउलपछि एउटा मात्र पहेँलो कार्ड पाएको देखिन्छ । तुलनामा इङ्ग्ल्यान्डले ५४ फाउलमा सात पहेँलो कार्ड पाएको छ, अर्थात् प्रत्येक ७.७ फाउलमा एउटा कार्ड । मोरक्कोले ६१ फाउलमा ६ कार्ड, स्विट्जरल्यान्डले ६९ फाउलमा ६ कार्ड, फ्रान्सले ४९ फाउलमा चार कार्ड तथा बेल्जियमले ६० फाउलमा चार कार्ड पाएका छन् ।

यही तथ्यांकलाई आधार बनाएर सामाजिक सञ्जालमा रेफ्रीको निर्णय सबै टोलीका लागि समान नभएको तर्क गरिएको छ । तर फुटबल नियमअनुसार प्रत्येक फाउलको गम्भीरता फरक हुने भएकाले केवल तथ्यांकका आधारमा पक्षपात भएको निष्कर्ष निकाल्न नमिल्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ ।

फ्रान्स-मोरक्को खेलका रेफ्री नियुक्तिले पनि बढायो बहस

विवादलाई थप बल पुग्ने अर्को विषय फ्रान्स र मोरक्कोबीचको क्वार्टरफाइनल खेलका लागि अर्जेन्टिनाका अधिकारीहरूलाई रेफ्री टोलीमा नियुक्त गर्नु बन्यो । मुख्य रेफ्री, दुवै सहायक रेफ्री, चौथो अधिकारी र रिजर्भ अधिकारी सबै अर्जेन्टिनाबाट चयन भएपछि सामाजिक सञ्जालमा प्रश्न उठेको छ ।

धेरै समर्थकले सन् २०२२ को विश्वकप फाइनलमा अर्जेन्टिनासँग खेलेको फ्रान्सको खेलमा अर्जेन्टिनाका अधिकारी नियुक्त गर्नु उचित नभएको टिप्पणी गरेका छन् । तर फ्रान्सका मुख्य प्रशिक्षक डिडिएर डेसचाम्पले भने कुनै आपत्ति जनाएका छैनन् । उनले आफ्नो टोलीको ध्यान केवल मोरक्कोसँगको खेलमा केन्द्रित रहेको बताएका छन् ।

अर्जेन्टिनाको नकआउट यात्रा अन्य टोलीभन्दा सजिलो ?

विश्वकपको ड्र प्रक्रिया पनि अहिले बहसको विषय बनेको छ । अर्जेन्टिना क्वार्टरफाइनल पुग्दासम्म विश्व वरियताको शीर्ष १५ भित्रको कुनै पनि टोलीसँग खेल्नुपरेको छैन । समूह चरणमा उसले अस्ट्रिया, अल्जेरिया र जोर्डनसँग खेल्यो । त्यसपछि पहिलो नकआउट चरणमा ६७औँ वरियताको केप भर्डेलाई हरायो भने अन्तिम १६ मा २९औँ वरियताको इजिप्टलाई पराजित गर्‍यो । अब क्वार्टरफाइनलमा अर्जेन्टिनाले १९औँ वरियताको स्विट्जरल्यान्डसँग खेल्नेछ । यसको विपरीत स्पेनले पाँचौँ वरियताको पोर्चुगललाई हराइसकेको छ र अब नवौँ वरियताको बेल्जियमसँग खेल्दैछ । फ्रान्सले सातौँ वरियताको मोरक्कोसँग प्रतिस्पर्धा गर्दैछ भने इङ्ग्ल्यान्डले पनि १४औँ वरियताको मेक्सिकोलाई हराएर क्वार्टरफाइनल पुगेको हो । यसले अर्जेन्टिनाको बाटो तुलनात्मक रूपमा सहज देखिएको टिप्पणी हुन थालेको छ ।

ड्र प्रक्रियामा फिफाले गरेको परिवर्तन

गत डिसेम्बरमा फिफाले विश्वकप ड्र प्रक्रियामा महत्त्वपूर्ण परिवर्तन गरेको थियो । विश्व वरियताका शीर्ष चार टोली फ्रान्स, अर्जेन्टिना, स्पेन र इङ्ग्ल्यान्डलाई फरक-फरक क्वार्टरमा राखिएको थियो । यसका कारण ती टोलीले समूह विजेता बनेमा सेमिफाइनलअघि एकअर्कासँग खेल्नुपर्ने अवस्था रहेन । फिफाले यसलाई प्रतियोगिताका ठूला भिडन्त पछिल्ला चरणसम्म लैजाने उद्देश्य भएको जनाएको थियो । तर आलोचकहरूका अनुसार यही व्यवस्थाले केही टोलीका लागि तुलनात्मक रूपमा सहज यात्रा पनि तयार गरिदियो । यद्यपि ड्र प्रक्रिया आधिकारिक नियमअनुसार नै सम्पन्न भएकाले यसमा कुनै अनियमितता भएको प्रमाण भेटिएको छैन ।

पेनाल्टीका निर्णयमा पनि अर्जेन्टिना अगाडि

अर्जेन्टिनाले क्वार्टरफाइनलअघि सम्म प्रतियोगितामा सबैभन्दा धेरै तीन पेनाल्टी पाएको छ । इङ्ग्ल्यान्ड र स्विट्जरल्यान्डले दुई-दुई तथा फ्रान्स, बेल्जियम, नर्वे र पोर्चुगलले एक-एक पेनाल्टी पाएका छन् । तर अर्जेन्टिनाले पाएका तीनमध्ये दुई पेनाल्टीमा लियोनेल मेसीले गोल गर्न सकेका छैनन् । त्यसैले पेनाल्टीका निर्णयले अर्जेन्टिनालाई पूर्ण रूपमा फाइदा पुर्‍याएको दाबी पनि तथ्यांकले पुष्टि गर्दैन ।

इन्फान्टिनो र मेसीलाई लिएर पुरानै बहस

फिफा अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनो मेसीलाई ठूला प्रतियोगितामा देख्न चाहन्छन् भन्ने चर्चा यसअघि पनि हुँदै आएको थियो । गत वर्ष आयोजित क्लब विश्वकपमा आयोजक राष्ट्रको प्रतिनिधिका रूपमा इन्टर मियामीलाई छनोट गरिएको निर्णयलाई पनि धेरैले त्यही दृष्टिकोणसँग जोडेर हेरेका थिए ।

नियमित लिगको आधिकारिक उपाधि अर्को टोलीले जिते पनि इन्टर मियामीले प्रतियोगितामा स्थान पाएको थियो, जसका कारण मेसीले उद्घाटन खेल घरेलु मैदानमा खेल्ने अवसर पाए । त्यतिबेला पनि फिफाको निर्णयमाथि व्यापक बहस भएको थियो ।

फिफामाथि उठ्यो प्रश्न

इजिप्टविरुद्धको खेलपछि भिएआरबाट गोल रद्द हुनु, पेनाल्टीसम्बन्धी निर्णय, मेसीलाई रातो कार्ड नदिइनु, अर्जेन्टिनाले तुलनात्मक रूपमा कम पहेँलो कार्ड पाउनु, सहज ड्र तथा रेफ्री नियुक्तिसँग जोडिएका विषयले फिफाको निष्पक्षतामाथि व्यापक रुपमा सामाजिक सञ्जाल र मिडियामा विश्वभरबाट प्रश्न उठेका छन् ।

तर यी सबै विषयका बाबजुद अहिलेसम्म फिफाले जानाजानी अर्जेन्टिना वा मेसीलाई फाइदा पुर्‍याएको पुष्टि गर्ने कुनै आधिकारिक अनुसन्धान, प्रमाण वा विश्वसनीय तथ्य सार्वजनिक भएको छैन । अधिकांश आरोप विवादित निर्णय, आँकडाजन्य तुलना र समर्थकहरूको धारणामा आधारित भएको देखिन्छ ।

विवादका बीचमा अब सबैको ध्यान क्वार्टरफाइनलतर्फ केन्द्रित छ । यदि आगामी खेलहरूमा पनि यस्तै विवाद दोहोरिए भने फिफामाथिको प्रश्न अझ चर्किन सक्छ । तर रेफ्रीका निर्णय विवादरहित रहे बहस फेरि मैदानभित्रको प्रदर्शन र उपाधि होडतर्फ फर्किने अपेक्षा गरिएको छ ।