घरमा हरियाली हुनु राम्रो कुरा हो । स्वस्थ र हराभरा बिरुवाले घरलाई सुन्दर, जीवन्त र प्रकृतिसँग नजिक बनाउँछ । तर हरियो देखिने हरेक बिरुवा घरको हरेक स्थानमा राख्न उपयुक्त हुन्छ भन्ने हुँदैन । बिरुवा छनोट गर्दा त्यसको सुन्दरता मात्र होइन, प्रकृति, आकार, काँडा, चोप, प्रकाश र पानीको आवश्यकता तथा घरका सदस्यको सुरक्षासमेत विचार गर्नुपर्छ ।

विशेष गरी वास्तुशास्त्रको चर्चा गर्दा प्रायः सुनिने एउटा मान्यता हो - घरभित्र काँडेदार र चोप आउने बिरुवा राख्नु हुँदैन ।

कतिपयले यसलाई परम्परागत मान्यताका रूपमा लिन्छन् भने कतिपयले यस्ता बिरुवा राख्दा अशुभ हुन्छ भन्ने विश्वास गर्छन् । तर कुनै पनि मान्यतालाई पछ्याउनुअघि त्यसको कारण र व्यावहारिक पक्ष बुझ्नु आवश्यक छ । आखिर काँडेदार र चोप आउने बिरुवालाई घरभित्र नराख्न किन भनिएको होला ?

काँडेदार बिरुवा किन घरभित्र नराख्ने ?

वास्तुशास्त्रीय मान्यतामा घरलाई शान्त, सहज र सकारात्मक वातावरणको स्थानका रूपमा हेरिन्छ । यही दृष्टिकोणबाट काँडेदार बिरुवालाई घरको मुख्य आन्तरिक भागमा नराख्न सुझाव दिइने गरेको पाइन्छ । कतिपय परम्परागत व्याख्यामा काँडालाई तीक्ष्णता र उग्रताको प्रतीकका रूपमा समेत लिइन्छ ।

तर यसको व्यावहारिक पक्ष पनि महत्त्वपूर्ण छ । काँडेदार बिरुवाको नजिक जाँदा मानिस स्वाभाविक रूपमा सतर्क हुन्छ । काँडाले घोच्न सक्छ भन्ने सम्भावनाले हामीलाई त्यसलाई छुनुअघि सोच्न बाध्य बनाउँछ । विशेष गरी साना बालबालिका भएका घरमा यस्तो जोखिमलाई बेवास्ता गर्न मिल्दैन ।

बालबालिका जिज्ञासु हुन्छन् । उनीहरू नयाँ वस्तु छुन्छन्, पात टिप्छन् र खेल्दाखेल्दै बिरुवाको नजिक पुग्छन् । घरमा राखिएको तीखा काँडा भएको बिरुवाले हातखुट्टामा चोट पुर्‍याउन सक्छ । काँडा आँखामा लागेमा गम्भीर चोटसमेत लाग्न सक्छ ।

पहिलेका समयमा घरमा पर्याप्त बिजुली र उज्यालोको व्यवस्था नहुँदा रातको समयमा यस्ता बिरुवाबाट चोटपटक लाग्ने जोखिम अझ बढी हुन सक्थ्यो । त्यसैले काँडेदार बिरुवालाई घरभित्र नराख्ने मान्यतालाई बुझ्दा सुरक्षा र तत्कालीन जीवनशैलीको पक्षलाई पनि विचार गर्नुपर्छ ।

यद्यपि, काँडेदार बिरुवा राख्दैमा घरमा अशुभ हुन्छ वा नकारात्मक ऊर्जा उत्पन्न हुन्छ भन्ने कुरा वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित तथ्य होइन । परम्परागत मान्यता र व्यावहारिक सुरक्षाबीचको भिन्नता बुझ्नु आवश्यक छ ।

क्याक्टस तथा अन्य काँडेदार बिरुवा मन पराउनु गलत होइन । प्रकृतिमा काँडा हुनु कुनै बिरुवाको प्राकृतिक विशेषता हो । त्यसैले काँडा भएकै कारण कुनै वनस्पतिलाई खराब मान्न मिल्दैन ।

तर बिरुवा प्राकृतिक रूपमा उपयोगी हुनु र घरको भित्री भागमा राख्न उपयुक्त हुनु फरक कुरा हुन् । घरमा मानिसको नियमित आवतजावत हुन्छ । बालबालिका खेल्छन् र परिवारका सदस्य आराम गर्छन् । यस्तो स्थानमा चोटपटकको जोखिम बढाउने गरी बिरुवा राख्नु उपयुक्त हुँदैन ।

काँडेदार बिरुवा मनपर्छ भने बगैँचा वा घरबाहिरको सुरक्षित स्थान रोज्न सकिन्छ । मानिसको नियमित आवतजावत हुने बाटो, ढोका र बालबालिका खेल्ने स्थानबाट टाढा राख्दा चोटपटकको सम्भावना कम गर्न सकिन्छ ।

अर्थात्, काँडेदार बिरुवालाई खराब ठानेर हटाउनु आवश्यक छैन । त्यसको प्रकृति बुझेर उपयुक्त स्थानमा राख्नु महत्त्वपूर्ण हो ।

चोप आउने बिरुवा घरमा राख्नु हुँदैन ?

काँडेदार बिरुवाजस्तै चोप आउने बिरुवालाई पनि घरभित्र नराख्न सुझाव दिइने गरेको छ । यसको पछाडि पनि केही व्यावहारिक कारण छन् ।

कतिपय बिरुवाको चोप छालामा पर्दा जलन वा एलर्जी हुन सक्छ । चोप आँखामा पुगेमा समस्या उत्पन्न हुन सक्छ भने केही बिरुवाका पात वा अन्य भाग खाँदा विषाक्त असर पर्न सक्छ ।

विशेष गरी साना बालबालिका भएका घरमा यो विषयमा सावधानी अपनाउनुपर्छ । बच्चाले बिरुवाको पात टिप्न सक्छन्, डाँठ भाँच्न सक्छन् वा पात मुखमा हाल्न सक्छन् । त्यसैले बिरुवाको प्रकृति नबुझी घरभित्र राख्दा अनावश्यक जोखिम निम्तिन सक्छ ।

तर चोप आउने सबै बिरुवा विषालु हुन्छन् भन्ने होइन । बिरुवाको प्रजातिअनुसार त्यसको चोपको प्रकृति र प्रभाव फरक हुन्छ । त्यसैले चोप आउँछ भन्दैमा सबै बिरुवालाई हानिकारक मान्नु उचित हुँदैन ।

रबर प्लान्टलाई किन घरभित्र राखिन्छ ?

आजभोलि रबर प्लान्ट लोकप्रिय इन्डोर बिरुवामध्ये एक हो । यसका आकर्षक पातका कारण घर तथा कार्यालय सजाउन धेरैले यो बिरुवा रोज्ने गरेका छन् । यसको पात वा डाँठ भाँच्दा सेतो दूधजस्तो चोप निस्कन्छ ।

कतिपयले रबर प्लान्टलाई धन र समृद्धिको प्रतीकका रूपमा समेत घरमा राख्छन् । यसले एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न उठाउँछ -चो प आउने बिरुवा घरमा राख्नु हुँदैन भन्ने मान्यता छ भने रबर प्लान्ट किन राखिन्छ ?

यसको उत्तर बिरुवाको प्रकृति बुझ्नुमा छ । रबर प्लान्टमा चोप आउँछ भन्दैमा त्यसलाई सबै अवस्थामा समान रूपमा हानिकारक वा अशुभ मान्न मिल्दैन । तर यसको चोपले छाला वा आँखामा जलन गराउन सक्छ र बिरुवाका केही भाग खाँदा हानि पुग्न सक्छ । त्यसैले यसलाई बालबालिका तथा घरपालुवा जनावरको पहुँचभन्दा टाढा राख्नु उपयुक्त हुन्छ ।

यसबाट स्पष्ट हुन्छ कि बिरुवाको छनोट गर्दा चोप आउँछ वा आउँदैन भन्ने एउटै आधार पर्याप्त हुँदैन । त्यसको प्रजाति, सम्भावित विषाक्तता र घरमा राख्ने स्थानसमेत विचार गर्नुपर्छ ।

इन्डोर प्लान्ट सबै सुरक्षित हुँदैनन्

आजकल घरभित्र राख्न मिल्ने विभिन्न प्रजातिका बिरुवा लोकप्रिय छन् । तर इन्डोर प्लान्ट भनिएको आधारमा कुनै पनि बिरुवा घरका सबै सदस्यका लागि पूर्ण रूपमा सुरक्षित हुन्छ भन्ने बुझ्नु हुँदैन ।

घरमा साना बालबालिका, वृद्धवृद्धा वा घरपालुवा जनावर छन् भने बिरुवा छनोट गर्दा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ । बिरुवाको पात वा चोप उनीहरूको पहुँचमा पुग्छ कि पुग्दैन भन्ने कुरा विचार गर्नुपर्छ ।

त्यस्तै, बिरुवालाई कति प्रकाश चाहिन्छ, कति पानी आवश्यक पर्छ र घरभित्रको वातावरणमा हुर्कन सक्छ कि सक्दैन भन्ने पनि बुझ्नुपर्छ । आवश्यक परे बिरुवासम्बन्धी विशेषज्ञसँग सल्लाह लिन सकिन्छ ।

दिशा मात्र होइन, बिरुवाको प्रकृति पनि बुझौँ

आजभोलि वास्तुशास्त्रका नाममा कुन बिरुवा कुन दिशामा राख्ने, कुन बिरुवाले धनसमृद्धि ल्याउँछ र कुन बिरुवा राख्नु हुँदैन भन्ने चर्चा धेरै सुनिन्छ । तर दिशा निर्धारण गर्नुअघि बिरुवाको वास्तविक प्रकृति बुझ्नु महत्त्वपूर्ण छ ।

कुन बिरुवा घरभित्र हुर्कन सक्छ ? कुन बिरुवामा काँडा हुन्छ ? कुनको चोपले हानि पुर्‍याउन सक्छ ? कुन बिरुवा बालबालिका र घरपालुवा जनावरका लागि जोखिमपूर्ण छ ? कुन स्थानमा राख्दा त्यसले पर्याप्त प्रकाश र हावा पाउँछ ?

यी प्रश्नको उत्तर खोजेर मात्र बिरुवा छनोट गर्नु उपयुक्त हुन्छ । त्यसपछि वास्तुशास्त्रीय मान्यता र घरको बनावटअनुसार स्थान निर्धारण गर्न सकिन्छ ।

वास्तुशास्त्रमा कुनै बिरुवा राख्न नहुने भनिएको छ भने त्यसको परम्परागत आधार के हो र आजको जीवनशैलीमा त्यसको व्यावहारिक अर्थ के हुन्छ भन्ने छुट्याएर बुझ्नुपर्छ । परम्परागत मान्यतालाई वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित तथ्यका रूपमा प्रस्तुत गर्नु उचित हुँदैन ।

घरमा काँडेदार र चोप आउने बिरुवा नराख्न दिइने सुझावलाई अशुभको डरमा मात्र सीमित गरेर बुझ्नु हुँदैन । काँडाबाट चोटपटक लाग्न सक्ने र केही बिरुवाको चोप वा अन्य भागले स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्ने भएकाले सुरक्षा महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

तर सबै काँडेदार बिरुवा खराब हुँदैनन् र चोप आउने सबै बिरुवा विषालु पनि हुँदैनन् । कुनै बिरुवा घरमा राख्न उपयुक्त छ कि छैन भन्ने कुरा त्यसको वास्तविक प्रकृति, सम्भावित जोखिम र राखिने स्थानका आधारमा निर्धारण गर्नुपर्छ ।

वास्तुशास्त्रलाई बुझ्दा परम्परागत मान्यता, तत्कालीन जीवनशैली, आधुनिक ज्ञान र व्यावहारिक आवश्यकताबीचको सम्बन्ध केलाउनु आवश्यक छ । पुरानो मान्यतालाई सुनेकै भरमा स्वीकार वा अस्वीकार गर्नुभन्दा त्यसको कारण र सन्दर्भ बुझ्ने प्रयास गर्नुपर्छ ।

घरमा हरियाली अवश्य राखौँ, तर सुरक्षित र उपयुक्त बिरुवा छनोट गरौँ । काँडेदार बिरुवा मनपर्छ भने सुरक्षित बाहिरी स्थान रोजौँ । चोप आउने बिरुवा राख्न चाहन्छौँ भने त्यसको प्रजाति र सम्भावित जोखिम बुझौँ ।