काठमाडौँ । अल्बानियाले देशमा भ्रष्टाचार कम गर्ने उद्देश्यले २०२५ मा विश्वको पहिलो कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) 'डिएला' लाई मन्त्री बनाएको थियो । यद्यपि, अब एउटा ठूलो विवाद उत्पन्न भएको छ । डिएला सिर्जना गर्ने राष्ट्रिय सूचना एजेन्सीका दुई प्रमुख अधिकारीहरू आफैं भ्रष्टाचारको आरोपमा फसेका छन् ।

राष्ट्रिय सूचना एजेन्सीका निर्देशक र उपनिर्देशकलाई घरमै नजरबन्दमा राखिएको छ । उनीहरूमाथि धम्की दिएर ठेक्का हेरफेर गरेको, घुस लिएको र आपराधिक संगठनसँग सम्बन्ध राखेको आरोप छ । यो सरकारको डिजिटल पूर्वाधार व्यवस्थापन गर्ने एजेन्सी हो । यो सम्पूर्ण घटनाले सरकारको भ्रष्टाचार विरोधी अभियानमाथि प्रश्न उठाएको छ ।

यी अधिकारीहरूविरुद्ध अहिलेसम्म कुनै औपचारिक आरोप लगाइएको छैन । प्रधानमन्त्री रामाले अनुसन्धान पूरा नभएसम्म टिप्पणी नगर्ने बताए । अल्बानिया युरोपेली संघमा प्रवेशको प्रयास गरिरहेको छ र भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्नु यसको लागि पूर्वशर्त हो । भ्रष्टाचारको आरोप पछि, डिएलालाई प्रमाण लुकाउन वा हेरफेर गर्न प्रोग्राम गर्न सकिन्छ कि भनेर प्रश्नहरू उठेका छन् ।

डिएला परम्परागत अल्बेनियाली पोशाकमा सजिएको भर्चुअल अवतार हो । विगत एक वर्षदेखि, डिएलाले धेरै अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा बोलेकी छिन् र विश्वव्यापी रूपमा सरकारी काममा एआईको प्रयोगलाई प्रवर्द्धन गरिरहेकी छिन् । सेप्टेम्बरमा, डिएलाले अल्बेनियाली संसदलाई भिडियो मार्फत उनी मानव नभएको, त्यसैले उनको कुनै व्यक्तिगत महत्वाकांक्षा वा स्वार्थी मनसाय छैन । उनीसँग निष्पक्ष रूपमा नागरिकहरूको सेवा गर्न समर्पित डेटा, ज्ञान र एल्गोरिदमहरू मात्र छन् । उनले भ्रष्टाचारको आरोपमा आफ्नो दुःख व्यक्त गरिन् ।

डिएलाले नागरिकहरूलाई कागजात जारी गर्ने वा नियुक्ति बुक गर्ने जस्ता सरकारी सेवाहरू अनलाइन पहुँच गर्न मद्दत गर्ने गरेकी छन् । पहिले, अधिकारीहरूले कामहरू गर्न घूस तिर्नुपर्थ्यो, तर यो अभ्यास अब चरणबद्ध रूपमा बन्द हुँदैछ । चाँडै, डिएलाले सरकारी ठेक्काहरूको लागि आवेदनहरूको मूल्याङ्कन गर्नेछिन् र डेटाको आधारमा, सबैभन्दा योग्य बोलीकर्ता निर्धारण गर्नेछिन् । यसको कामको लेखा परीक्षण गर्न सकिन्छ ।

प्रधानमन्त्री रामाले सार्वजनिक खरिदमा पारदर्शिता ल्याउन यसलाई डिएला (प्रकाश) नाम दिए । रामाले अल्बानिया 'दुई दाजुभाइको देश' हो, जहाँ निष्पक्ष सम्बन्ध कायम राख्न गाह्रो छ । अल्बेनियाली सरकारले इयूलाई देखाउन डिएला प्रयोग गरिरहेको छ ।

युनिटले पूर्व राष्ट्रपति, तिराना मेयर र उपप्रधानमन्त्री बेलिन्डा बालुकु (रामाको नजिकको सहयोगी) बारे पनि अनुसन्धान गरिरहेको छ । बालुकुमाथि प्रमुख पूर्वाधार परियोजनाहरूको लागि रकम दुरुपयोग गरेको आरोप छ र विपक्षीहरूले उनको संसदीय उन्मुक्ति हटाउन माग गरिरहेका छन् । रामाले यस विषयमा टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरे । भ्रष्टाचारको आरोपले विरोध प्रदर्शनलाई बढावा दिएको छ र गत महिना प्रदर्शनकारीहरूले पेट्रोल बमले आक्रमण गरे र सरकारको राजीनामा मागेका छन्  ।