एजेन्सी । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मंगलवार ओभल अफिसबाट ‘गोल्डेन डोम’ नामक नयाँ मिसाइल प्रतिरक्षा प्रणालीको घोषणा गर्दै अमेरिकी रक्षा क्षमताको अर्को अध्याय खोल्ने दाबी गरेका छन्। १७५ अर्ब अमेरिकी डलरको लागत अनुमान गरिएको यो परियोजनालाई ट्रम्पले ‘म्यानहट्टन परियोजना’को स्तरको पहलका रूपमा प्रस्तुत गरेका हुन्।

यो महत्वाकांक्षी योजना अमेरिका र क्यानडालगायत सम्पूर्ण महाद्वीपीय उत्तर अमेरिका क्षेत्रमा हवाई आक्रमणको सम्भावनालाई निष्क्रिय पार्ने उद्देश्यले अघि सारिएको हो। ट्रम्पले घोषणा गरेअनुसार, तीन वर्षभित्र यो परियोजना सम्पन्न हुनेछ। उक्त अवसरमा अमेरिकी रक्षा सचिव पिट हेगसेथ र अन्तरिक्ष बलका जनरल माइकल गुएटलिन पनि उपस्थित थिए। गुएटलिनलाई नै परियोजनाको नेतृत्व सुम्पिएको छ।

यो प्रणालीले आगमन क्षेप्यास्त्रहरू (incoming missiles) को पहिचान, ट्र्याकिङ र अवरोध गर्न सक्षम उपग्रहहरूको नेटवर्क विकास गर्ने योजना बनाइएको छ। ट्रम्पका अनुसार यो प्रणाली पृथ्वीका कुनै पनि कुनाबाट वा अन्तरिक्षबाट प्रहार गरिएका क्षेप्यास्त्रहरूलाई समेत अवरुद्ध गर्न सक्षम हुनेछ।

ट्रम्प प्रशासनको पहिलो कार्यकालको सुरुवातमा घोषणा गरिएको ‘आइरन डोम’को अमेरिकी संस्करणको तुलनामा ‘गोल्डेन डोम’ अझ व्यापक र प्रविधिमैत्री भएको ट्रम्पको भनाइ छ। यो नाम इजरायलको प्रसिद्ध 'Iron Dome' प्रणालीसँग ट्रेडमार्क टकराव टार्नकै लागि परिवर्तन गरिएको अनुमान गरिएको छ।

जनरल माइकल गुएटलिन, जो यसअघि अमेरिकी अन्तरिक्ष बलमा उपप्रमुखको रूपमा कार्यरत थिए, मिसाइल रक्षा तथा अन्तरिक्ष–आधारित सुरक्षामा विशेषज्ञ मानिन्छन्। उनको नेतृत्वमा अमेरिकाले नयाँ पुस्ताको मिसाइल प्रतिरक्षा अवधारणालाई मूर्त रूप दिने विश्वास ट्रम्पले व्यक्त गरेका छन्।

ट्रम्पले उल्लेख गरेको १७५ अर्ब डलरको लागत काँग्रेसनल बजेट अफिस (CBO) को अनुमानभन्दा कम देखिन्छ। CBO का अनुसार यस्तो प्रणालीको दीर्घकालीन लागत १६१ अर्बदेखि ५४२ अर्ब डलरसम्म पुग्न सक्ने थियो। अझ २०१२ मा गरिएको अमेरिकी राष्ट्रिय अनुसन्धान परिषद्को एक अध्ययन अनुसार यस्तो प्रणालीको कुल लागत ८३१ अर्ब डलर (२०२५ को डलर दरमा) सम्म हुनसक्छ।

साथै, प्राविधिक रूपमा यस्तो मिसाइल रक्षा प्रणाली—विशेषतः बूस्ट-फेजमा काम गर्ने अन्तरिक्ष–आधारित प्रणाली—बनाउनु निकै जटिल र जोखिमपूर्ण हुने सुरक्षा विश्लेषकहरूको चेतावनी छ। उपग्रहहरूको घनत्व, तत्काल प्रतिक्रिया क्षमता, र आकाशीय गतिको यथार्थ बुझाइ बिना यस्तो प्रणाली सफल हुनु चुनौतीपूर्ण मानिन्छ।

पूर्व राष्ट्रपति ट्रम्पको घोषणाले अमेरिकाको रक्षा रणनीति फेरि 'स्पेस–डोमिनेटेड वर्ल्ड' तर्फ मोड्ने संकेत दिएको छ। तथापि, रक्षा विश्लेषकहरूबीच प्राविधिक यथार्थ, बजेटीय व्यवहार्यता, र रणनीतिक आवश्यकता बीचको अन्तरको विषयमा प्रश्न उठिरहेकै छन्।

यसैबीच, निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा यस्ता घोषणाहरू अमेरिकी जनमतमा प्रभाव पार्ने उद्देश्यले गरिएका हुन् वा दीर्घकालीन रक्षा नीतिको अंश हुन् भन्ने प्रश्न अझै खुलै छ। यदि कार्यान्वयनको सन्दर्भमा प्रष्ट मार्गचित्र नदेखिएमा यो पनि ‘स्पेस फोर्स’जस्तै केवल राजनीतिक घोषणामा सीमित नहोला भन्न सकिँदैन।